Félag atvinnurekenda lýsir eindregnum stuðningi við frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra um afnám áminningar sem undanfara uppsagnar ríkisstarfsmanns eða lausnar frá störfum um stundarsakir. Í frumvarpinu er lagt til að þess í stað sé fært í hendur stjórnenda hjá ríkinu að fara með viðeigandi stjórnunarheimildir gagnvart starfsfólki á grundvelli vandaðra stjórnunarhátta á sviði mannauðsstjórnunar, eins og lýst er í greinargerð frumvarpsins, með vísan til stefnu ríkisins í mannauðsmálum frá október á síðasta ári.
FA fagnar framlagningu frumvarpsins, enda er ofangreind megintillaga þess í samræmi við tillögur sem félagið hefur lagt fram til að stuðla að aukinni hagkvæmni og skilvirkni í rekstri ríkisins, t.d. tillögur FA um sparnað og hagræðingu í rekstri ríkisins sem lagðar voru inn í samráðsgátt stjórnvalda á síðasta ári.
Mikilvægt skref í átt til nútímavæðingar starfsmannalöggjafarinnar
FA telur afnám áminningarskyldunnar löngu tímabært og mikilvægt skref í átt til nútímavæðingar starfsmannalöggjafar ríkisins. Hin ríka uppsagnarvernd hjá ríkinu dragi úr framleiðni með því að vinna gegn skilvirkri nýtingu vinnuafls og fjármuna. Þá séu ríkuleg sérréttindi á opinbera vinnumarkaðnum til þess fallin að skapa þrýsting í kjaraviðræðum á almenna markaðnum, sem aftur geti haft neikvæð áhrif á verðmætasköpun og samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs.
Á meðal þeirra atriða sem FA telur styðja þá breytingu, sem lögð er til í frumvarpinu, eru eftirfarandi:
- Kannanir á meðal forstöðumanna ríkisstofnana hafa ítrekað leitt í ljós að þeir telja áminningarskylduna hindra skilvirkni, hagræðingu og bætta þjónustu í opinberum rekstri. Margir stjórnendur telja þessi ákvæði starfsmannalaganna vinna gegn því að stofnanir starfi innan fjárheimilda.
- Áminningarskyldan hefur reynst þung í vöfum og leitt til þess að formið verður allsráðandi við lausn erfiðra starfsmannamála, í stað þess að fengist sé við þau á faglegum, efnislegum grunni. Þetta hefur skapað óþarfa hindranir og flækjustig í málsmeðferð við starfslok opinberra starfsmanna.
- Dæmi eru um að þrátt fyrir staðfesta misbresti eða augljós brot í starfi hafi dómstólar ógilt uppsagnir vegna strangra formreglna um áminningarskyldu, með þeim afleiðingum að ríkinu hefur verið gert að greiða starfsmönnum skaðabætur úr vasa skattgreiðenda. Slík mál misbjóða réttlætiskennd almennings og valda því að stjórnendur hika við að beita nauðsynlegum úrrræðum, sem leiðir til þess að starfsfólk sem ætti að finna sér annan starfsvettvang heldur áfram störfum á kostnað skattgreiðenda.
- Áminningarskyldan hefur stuðlað að sérréttindum og tvískiptingu á vinnumarkaði. Þar sem kjör starfsmanna ríkisins, einkum og sér í lagi í stjórnsýslunni, eru nú oft sambærileg eða betri en á einkamarkaði og lífeyrisréttindi hafa verið samræmd, er fullkomlega úrelt að viðhalda tvískiptum vinnumarkaði í þessu tilliti.
- Sveigjanlegra starfsmannahald ríkisins er grundvallaratriði til að markmið ríkisstjórnarinnar um hagræðingu og sparnað í ríkisrekstrinum nái fram að ganga.
- Afnám áminningarskyldunnar er ekki einungis hagkvæmnis- og réttlætismál heldur snertir það einnig samkeppni á vinnumarkaðnum. Einkafyrirtæki eiga í vaxandi erfiðleikum við að keppa við stjórnsýsluna um hæft starfsfólk enda njóta opinberir starfsmenn margvíslegra starfstengdra réttinda umfram það sem þekkist á almennum vinnumarkaði. Uppsagnarverndin er þar á meðal.
Áfram vörn gegn geðþóttaákvörðunum eða pólitískum hreinsunum – en minni vörn fyrir gerendur í áreitnis- eða ofbeldismálum
FA bendir á að mikilvægt sé að hið opinbera fylgi þróuninni á almennum vinnumarkaði í stefnumótandi kjarasamningum og forðist að semja um ríkari réttindi. „Þegar talsmenn samtaka opinberra starfsmanna segja að í þessu máli vilji þeir fremur „jafna réttindin upp á við“, þ.e. yfirfæra áminningarskyldu starfsmannalaganna á allan vinnumarkaðinn, eru þeir að leggja til stórkostlega afturför í mannauðsstjórnun og mikinn skaða á rekstri fyrirtækja á hinum almenna vinnumarkaði,“ segir í umsögn FA.
FA fjallar einnig um þá gagnrýni samtaka opinberra starfsmanna á frumvarpið að áminningarskyldan þjóni sem vörn gegn geðþóttaákvörðunum stjórnenda hjá ríkinu eða pólitískum hreinsunum. Í umfjöllun samtaka opinberra starfsmanna um frumvarpið hefur því líka verið haldið fram að með samþykkt þess væri verið að hafa af fólki þann rétt að fá að bæta ráð sitt í starfi eða bæta fyrir mistök.
„Af lestri frumvarpsins og greinargerð þess má ljóst vera að þetta er ekki raunin. Gert er ráð fyrir að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaganna gildi áfram um uppsagnir og lausn um stundarsakir, sem rekja má til starfsmannsins sjálfs. Þannig verður áfram tryggt að ákvarðanir verði málefnalegar, réttmætar og að meðalhófs sé gætt. Gert er ráð fyrir að alla jafna eigi samskipti sér stað við viðkomandi starfsmann áður en til uppsagnar kemur, t.d. í formi leiðbeinandi samtals eða tilmæla,“ segir í umsögn FA.
„Á það er hins vegar réttilega bent í greinargerðinni að slíkt á ekki alltaf við og upp geta komið aðstæður, þar sem ekki er ástæða til að gefa starfsmanni færi á að bæta ráð sitt, t.d. ef um kynferðislega áreitni eða ofbeldi gagnvart samstarfsfólki er að ræða. Í greinargerðinni er jafnframt farið yfir það hversu óheppileg núverandi staða er í slíkum málum; að stjórnandi geti ekki sagt starfsmanni upp án áminningar og þolendur neyðist þannig til að starfa áfram með gerendum á meðan þeir síðarnefndu fá færi á að bæta ráð sitt eftir að hafa fengið áminningu. Niðurstaðan er iðulega sú að þolandi hrökklast úr starfi.“
