Félag atvinnurekenda hefur sent Byggðastofnun erindi öðru sinni vegna umsóknar Íslandspósts um framlag frá skattgreiðendum vegna meints taps af erlendum póstsendingum. FA leggur áherslu á að Byggðastofnun fari að póstlögunum eins og Alþingi samþykkti þau og hætti að reyna að útleggja lögin eftir eigin höfði. Fjallað er um málið í Morgunblaðinu í dag.
FA sendi Byggðastofnun erindi 15. apríl, eftir að fram kom í ársskýrslu Íslandspósts að fyrirtækið hefði sótt um framlag í ríkissjóð vegna taps á erlendum póstsendingum. FA benti á að það væri skýrt í póstlögunum að Íslandspóstur gæti ekki krafist slíks framlags, en í lögunum er beinlínis kveðið á um að alþjónustuveitandi geti ekki farið þess á leit að honum verði með fjárframlögum tryggt endurgjald fyrir þjónustu vegna erlendra póstsendinga. Þvert á móti eru þar ákvæði um að verðskrá, þar með talið fyrir erlendar sendingar, skuli taka mið af raunkostnaði að viðbættri hæfilegri álagningu, og að sendingargjöld skuli lögð á viðtakendur erlendra póstsendinga. Byggðastofnun á að hafa eftirlit með þessari verðskrá Póstsins.
Útlegging Byggðastofnunar á sér ekki stoð í lögunum
Í svarbréfi Byggðastofnunar 29. apríl kemur m.a. fram að árið 2019 hafi verið sett inn í þágildandi póstlög ákvæði, „þar sem Íslandspósti var veitt heimild til að leggja á sendingargjald á viðtakanda erlendrar póstsendingar sem hefur að geyma einhver verõmæti sem skylt er að leggja á aðflutningsgjöld.“
Í erindi FA er bent á að þessi útlegging á lagaheimildinni eigi sér ekki stoð í lagatextanum. „Í erindi FA var farið nokkuð ýtarlega yfir ákvæði gildandi póstlaga, nr. 98/2019, um erlendar póstsendingar, svo og lagabreytinguna 2019. Þar er ekki stafkrókur um að heimildin nái eingöngu til sendinga sem geyma einhver verðmæti, sem skylt sé að leggja á aðflutningsgjöld. Heimildin tekur þvert á móti til allra erlendra póstsendinga. Í erindi FA var rifjað upp að Alþingi breytti orðalagi í frumvarpinu, sem varð að núgildandi póstlögum, þannig að skýrt er að ákvæði 3. mgr. 17. gr. laganna tekur til allra erlendra sendinga, en ekki einvörðungu pakkasendinga. Í framkvæmd Íslandspósts hefur gjald hins vegar eingöngu verið lagt á viðtakendur póstsendinga, sem innihalda einhverjar vörur,“ segir í erindi FA.
Gjaldskráin á að standa undir kostnaði
Í bréfi Byggðastofnunar kemur einnig fram að kannaður hafi verið fýsileiki þess að leggja sendingargjald á óskráðar erlendar sendingar, en niðurstaðan orðið sú að „slíkt kerfi myndi hafa aukinn kostnað í för með sér sem slíkt gjald myndi ekki ná að dekka.“ Í þessu felst sú mótsögn, að mati FA, að póstlögin (3. mgr. 17. gr.) kveða á um að gjaldskrá vegna erlendra póstsendinga skuli endurspegla raunkostnað, að viðbættum hæfilegum hagnaði. „Gjaldinu ber því, samkvæmt lögunum, að dekka kostnaðinn og Byggðastofnun ber að hafa eftirlit með því að svo sé, sbr. fyrra erindi FA,“ segir í erindi FA til Byggðastofnunar.
„Félagið lýsir jafnframt áhyggjum af því ef eftirlitsstofnunin á póstmarkaði hyggst enn og aftur, í samkrulli við Íslandspóst, leggja upp í þá vegferð að túlka póstlögin þannig að einhver ákvæði þeirra séu aðeins að hluta virk eða ekki framkvæmanleg,“ segir í erindi FA. Rifjað er upp að slíku var ranglega haldið fram árið 2021 af Póst- og fjarskiptastofnun varðandi þágildandi ákvæði 2. mgr. 17. gr. póstlaganna um sömu gjaldskrá vegna pakkasendinga um allt land, en stofnunin sagði þá ákvæði 3. mgr. 17. gr. „ekki að öllu leyti virkt“ – án nokkurs skynsamlegs rökstuðnings. Undir þessa túlkun tók Byggðastofnun þegar hún tók við eftirliti með póstmarkaðnum.
Síðar hélt Byggðastofnun því fram í ákvörðun sinni nr. Á-12/2024 að „ekki sé mögulegt að öllu leyti“ að bregðast við tekjufalli Íslandspósts vegna bréfa með því að færa verð þjónustunnar að skýrum ákvæðum póstlaganna um að verðskrár skuli endurspegla raunkostnað, að viðbættum hæfilegum hagnaði. Aftur er þar um að ræða útleggingu, sem á sér enga stoð í lögunum sjálfum.
Komið gott af lagatúlkunaræfingum
„FA telur nóg komið af þessum lagatúlkunaræfingum eftirlitsstofnunarinnar. Henni ber einfaldlega að fara að póstlögunum eins og Alþingi samþykkti þau,“ segir í erindi FA. „Ef hún telur að lagfæra þurfi einhver ákvæði laganna þarf hún að taka það upp við innviðaráðherra, sem getur þá haft frumkvæði að breytingum á lögunum og lagt fram frumvarp á Alþingi. Það brýtur hins vegar gróflega gegn þrískiptingu ríkisvaldsins að Byggðastofnun, sem er stofnun á vegum framkvæmdavaldsins, taki að sér að útleggja hvað löggjafinn, Alþingi, hafi meint með því sem það samþykkti eða ef hún telur að ekki sé fært að fara að lögunum eins og þau hafa verið samþykkt.“
FA ítrekar það sem fram kom í fyrra erindi félagsins, að það getur ekki staðist að þær upplýsingar þoli ekki dagsins ljós, hvert er magn eða uppruni þeirra erlendu póstsendinga, sem Íslandspóstur segist tapa gríðarlegum fjárhæðum á. „Að mati félagsins er nauðsynlegt að í opinberri umfjöllun Byggðastofnunar um erindi Íslandspósts komi þær upplýsingar fram, þannig að unnt sé að rýna trúverðugleika þeirra,“ segir í bréfi FA.
