Kostnaður og umstang vegna tollmeðferðar, eins og varðandi tollskýrslugerð, félli niður fyrir um 45% af innflutningi Íslands og tvo þriðjuhluta útflutningsins ef Ísland ætti aðild að tollabandalagi Evrópusambandsins. Þetta kemur fram í samtali Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra Félags atvinnurekenda, og Hallgríms Oddssonar, hagfræðings og stofnanda Evrópustrauma, í Kaffikróknum, hlaðvarpsþætti FA. Evrópustraumar unnu skýrslu um ESB og rekstrarumhverfi fyrirtækja fyrir FA og Íslensk-evrópska verslunarráðið. Hægt er að horfa á þáttinn í spilaranum hér að neðan eða hlusta á Spotify.
Í skýrslunni kemur fram að rétt tæp 45% af innflutningi Íslands komu frá ESB-ríkjunum í fyrra og 66,5% af útflutningnum fóru þangað. Í þættinum bendir Hallgrímur á að tollabandalagið virki þannig að eftir að vara er komin inn á svæðið eða hún eigi uppruna sinn í Evrópu, sé ekki um neina upprunavottun eða tollskýrslugerð að ræða. „Allur þessi kostnaður sem fylgir, jafnvel þótt þú sért með núll prósent tolla, hann myndi hverfa fyrir þessar tilteknu vörur, vörur innan sambandsins,“ segir Hallgrímur.
Evruupptaka kostar fórnir
Ólafur og Hallgrímur ræða í þættinum þá staðreynd að upptaka evru fylgir ekki sjálfkrafa aðild að ESB, heldur er um langt og strangt ferli að ræða. Ólafur spyr hvort það geti ekki kostað fórnir. „Evruríki í gegnum tíðina hafa einmitt ráðist í slíkar fórnir,“ segir Hallgrímur. „Margt af því sem evruupptaka krefst er á okkur sjálfum, að við náum þeim markmiðum sem Maastricht-skilyrðin setja og er farið í gegnum í skýrslunni. Það er undir okkur komið,“ segir Hallgrímur og tekur undir með erlendu sérfræðingunum, sem skiluðu stjórnvöldum nýverið skýrslu um gjaldmiðlamál, að þetta sé heimavinna en ekki verkefni sem sé hægt að úthýsa.
Hallgrímur bendir á að það hafi tekið ný aðildarríki ESB þrjú til 19 ár að taka upp evruna frá því að þau gengu í sambandið. „Það tekur tíma og krefst aðgerða af þeirra hálfu, bæði hjá hinu opinbera og hvað varðar vaxtastig.“
Norrænt vinnumarkaðsmódel forsenda stöðugleika
Hallgrímur segir krónuna hafa verið fremur stöðuga undanfarin ár, en vextir og verðbólga á Íslandi séu mjög langt frá Maastricht-skilyrðunum fyrir upptöku evru og hafi alla jafna verið það undanfarinn aldarfjórðung. Ólafur spyr út í hlutverk vinnumarkaðarins við að ná stöðugleika. Í skýrslu Evrópustrauma kemur fram að launahækkanir á Íslandi hafi verið miklu meiri en í samkeppnisríkjum. Oft hefur verið rætt um að Ísland verði að taka upp norræna vinnumarkaðsmódelið, þar sem launahækkanir taki mið af getu útflutningsgreinanna til að greiða laun. Ólafur spyr hvort slíkt sé ekki í raun algjör forsenda þess að ná niður verðbólgu og vöxtum, hvort sem Ísland taki upp evru eða ekki.
„Í mínum huga er það þannig. Það er alla vega önnur forsendan og hin er þá varðandi ríkisfjármálin. Eins og kom fram í skýrslu erlendu sérfræðinganna hefur raunlaunahækkun á Íslandi verið um tvö og hálft prósent á ári á síðustu tíu árum í samanburði við um 0,6%-0,8% á Norðurlöndunum,“ segir Hallgrímur. „Þetta er umfram framleiðslugetu og birtingarmyndin er sú sem við sjáum í vaxtastigi og því umhverfi.“
