Verulegur samdráttur hefur orðið í neyslu sykurs á undanförnum árum, samkvæmt bæði landskönnun á mataræði og sölutölum verslana. Félag atvinnurekenda bendir á það í umsögn sinni um drög að þingsályktunartillögu Ölmu Möller heilbrigðisráðherra að þróun sykurneyslu bendi ekki til þess að nauðsynlegt sé að leggja sérstaka skatta á sykraðar vörur, eins og ráðgert er í drögunum, sem innihalda drög að aðgerðaáætlun vegna offitu. „Þessar tölur segja okkur að umræða og upplýsing skilar árangri og neytendur velja síður ýmsar sykraðar vörur en þeir gerðu áratug fyrr – án þess að hið opinbera reyni að stýra neyzlu þeirra með skattlagningu,“ segir í umsögn FA.
Flækir bæði fyrirtækjarekstur og stjórnsýslu
FA ræðir í umsögninni tillögur í drögunum um að koma á sérstakri skattlagningu á „sérlega orkuríkar, næringarlitlar og gjörunnar matvörur“ en af greinargerð tillögudraganna má ráða að þar sé sjónum sérstaklega beint að sykruðum drykkjum og matvælum sem innihalda hátt hlutfall sykurs. Í skýrslu starfshóps, sem drög heilbrigðisráðuneytisins eru byggð á, er vísað til tillagna annars starfshóps, sem skilaði skýrslu 2020 en þær tillögur gagnrýndi FA einnig harðlega.
Tillögur fyrri starfshópsins fólu í sér að skattþrepin í virðisaukaskatti á matvæli yrðu þrjú, auk þess sem tekin yrðu upp vörugjöld á ný. „Tillögur af þessu tagi fela í sér skrifræði, umstang og flækjustig fyrir fyrirtæki í jafnt framleiðslu, heildsölu og smásölu matvæla og hafa af atvinnulífinu það hagræði, sem felst í tiltölulega einföldu skattkerfi. Þær auka hættu á undanskotum frá skatti og gera síðast en ekki sízt allt eftirlit og utanumhald á vegum skattayfirvalda flóknara, auk þess að auka kostnað hins opinbera af slíku eftirliti. Tillögurnar ganga þannig beint gegn yfirlýstri stefnu ríkisstjórnarinnar um einföldun regluverks atvinnulífsins og hagræðingu í ríkisrekstrinum. Þegar af þeirri ástæðu eiga þær ekki heima í stjórnartillögu“ segir í umsögn FA.
Sykurneysla minnkar verulega
Í tillögum starfshóps ráðuneytisins er einnig vísað til landskönnunar á mataræði 2019-2021. FA bendir á að niðurstöður könnunarinnar rökstyðji ekki að reynt sé að stýra neyslu neytenda með skattlagningu á sykraðar vörur.
- Verulega hefur dregið úr neyslu á sykruðum gos- og svaladrykkjum, sem hefur minnkað um 40% á mann frá síðustu landskönnun 2010-2011, eða úr 157 ml á dag í 95 ml á dag. Um 55% þátttakenda í könnuninni segjast aldrei drekka slíka sykraða drykki.
- Um leið hefur neysla sykurlausra gos- og svaladrykkja aukist, úr 74 ml á dag í 92 ml á dag.
- Neysla orkudrykkja hefur aukist, en þeir eru alla jafna án sykurs og ekkert kemur fram í niðurstöðunum um framlag þeirra til sykurneyslu.
- Vatn er algengasti drykkur landsmanna og koma 38% vökva úr mat og drykk úr kranavatni eða kolsýrðu vatni.
- Sælgætisneysla hefur staðið í stað frá fyrri könnun.
- Neysla á ís hefur staðið í stað.
- Neysla viðbætt sykurs er á niðurleið. Þannig hefur viðbættur sykur sem hlutfall orku lækkað úr 9% í 7%, en í landskönnuninni er vitnað til ráðlegginga um að æskilegt sé að viðbættur sykur gefi aldrei meira en 10% orkunnar. Færð eru rök fyrir því í könnuninni að mögulega sé um vanmat að ræða þar sem fólk geti verið tregt að segja frá millimálsbitum, en sú hugsanlega mæliskekkja á þá væntanlega einnig við um fyrri könnun.
„Þessar tölur segja okkur að umræða og upplýsing skilar árangri og neytendur velja síður ýmsar sykraðar vörur en þeir gerðu áratug fyrr – án þess að hið opinbera reyni að stýra neyzlu þeirra með skattlagningu,“ segir í umsögn FA. „Þar sem neyzlustýringarskattar hafa verið í gildi, hafa stjórnvöld oft þakkað þeim mun minni breytingar á neyzlumynztri en þær, sem sjá má í landskönnuninni. Það má hins vegar glöggt sjá á tölunum að vaxandi offituvandi er ekki vegna þess að neyzla á sykruðum vörum hafi aukizt, heldur dregst hún þvert á móti saman.“
Hlutdeild sykraða gossins dregst saman um helming
FA vitnar til talna AC Nielsen úr kassakerfum stórmarkaða, sem sýna að hlutdeild sykraðs goss í gosdrykkjaneyslu Íslendinga hefur dregist stórlega saman undanfarinn áratug, eða úr 55% í 27%. Að sama skapi hefur hlutdeild sykurlauss goss og kolsýrðra vatnsdrykkja aukist.
„Stjórnvöld verða að hafa meðalhófsregluna í huga þegar þau velja leiðir til að ná markmiðum eins og þeim sem tillögudrögin kveða á um. Að mati FA er ljóst, í ljósi þeirra gagna sem vitnað er til að framan, að með tillögu um sérstaka skattlagningu á tilteknar vörur er gengið lengra en nauðsyn krefur til að ná markmiðunum og hætta á að margvísleg vandkvæði skapist, bæði fyrir fyrirtæki og stjórnsýsluna,“ segir í umsögn FA.
