„Ég vil leggja sérstaka áherslu á að Félag atvinnurekenda tekur enga afstöðu til þess hvort Ísland eigi að taka upp aðildarviðræður við Evrópusambandið eða ekki. Við erum ekki hér í dag til að færa rök fyrir já-i eða nei-i. Við erum hér til að leggja fram staðreyndir,“ sagði Friðrik Ingi Friðriksson formaður FA á morgunverðarfundi FA og Íslensk-evrópska verslunarráðsins, þar sem skýrsla Evrópustrauma um ESB og rekstrarumhverfi fyrirtækja var kynnt.
Hann benti á að til þess að fólk gæti tekið afstöðu til spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu um að taka á ný upp aðildarviðræður við ESB væri óhjákvæmilegt að umræðan snerist um Evrópusambandið sjálft. „Hvað myndi möguleg aðild þýða? Hvaða áhrif hefði hún á atvinnulíf, rekstrarumhverfi, utanríkisviðskipti, tolla, gjaldmiðilsmál og samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja? Og hvaða atriði liggja þegar fyrir, óháð því hvaða skoðun menn hafa á málinu?“ sagði Friðrik. „Það er einmitt tilgangur þessarar skýrslu.“
Hlutverkið að stuðla að upplýstri umræðu
Formaður FA vísaði til ólíkra skoðana félagsmanna á framhaldi aðildarviðræðna og aðild að ESB samkvæmt könnun félagsins. Niðurstöðurnar sýndu vel að félagið gæti ekki talað einum pólitískum rómi um málið. „Það væri hvorki rétt né trúverðugt. Hlutverk okkar er annað: að stuðla að upplýstri umræðu um þau atriði sem skipta atvinnulífið máli,“ sagði Friðrik.
Hann nefndi að Félag atvinnurekenda hefði lengi lagt mikla áherslu á utanríkisviðskipti, tollamál, samkeppni og aðgang að mörkuðum. Íslensk-evrópska verslunarráðið, sem FA rekur, hefði jafnframt það sérstaka hlutverk að fjalla um EES-samninginn og framkvæmd hans. Það væri því eðlilegt að skýrslan beindi sjónum sérstaklega að þessum þáttum, þeim hluta málsins sem varðar daglegan rekstur fyrirtækja, viðskipti yfir landamæri, reglur, kostnað, tækifæri og takmarkanir.
„Ég segi þetta líka með ákveðna persónulega reynslu í farteskinu,“ sagði Friðrik. „Ég hef sjálfur rekið fyrirtæki innan vébanda Evrópusambandsins í 15 ár samfleytt og á því tímabili var evran tekin upp í því landi. Ég þekki því af eigin raun að rekstur á innri markaði Evrópu felur í sér bæði kosti og áskoranir. Þar eru tækifæri í stærri markaði, einfaldari viðskiptum og fyrirsjáanlegu regluverki. En þar eru líka flóknar reglur, skuldbindingar og aðstæður sem menn þurfa að skilja til fulls áður en þeir draga stórar ályktanir.“
Svarar ekki öllum spurningum
Einmitt þess vegna væri mikilvægt að umræðan byggðist ekki á slagorðum. Hún þyrfti að byggjast á upplýsingum. „Skýrsla af þessu tagi getur auðvitað aldrei svarað öllum spurningum um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hún fjallar ekki um alla þætti málsins. Hún leysir ekki úr pólitískum ágreiningi. Hún segir ekki fólki hvað það eigi að kjósa. Hún tekur fyrir afmarkað svið: þau atriði sem snerta viðskiptaumhverfi fyrirtækja,“ sagði Friðrik.
Hann benti á að aðrir þyrftu að fjalla um aðra þætti. Bændasamtökin hefðu til dæmis boðað að þau myndu taka virkan þátt í að miðla upplýsingum um áhrif mögulegrar ESB-aðildar á íslenskan landbúnað. Sjávarútvegurinn væri svo sérstakur kafli, enda hefðu stjórnvöld lýst því yfir að þau myndu óska eftir undanþágum eða sérlausnum varðandi stjórn fiskveiða ef til aðildarviðræðna kemur. Þar væri því erfitt að fullyrða fyrirfram hvernig endanlegur aðildarsamningur gæti litið út.
Mikilvægt að forðast einfaldanir
„En margt í viðskiptaumhverfi fyrirtækja innan Evrópusambandsins liggur hins vegar nokkuð skýrt fyrir. Þar getur þessi skýrsla vonandi varpað ljósi á atriði sem hafa ekki alltaf fengið mikið rými í opinberri umræðu,“ sagði Friðrik. „Við vitum til dæmis að tollar á búvörum frá ríkjum Evrópusambandsins myndu falla niður við aðild. En færri hafa kannski velt fyrir sér hvaða áhrif það hefði á tollskýrslugerð, umsýslu, kostnað og daglegt umstang fyrirtækja. Einnig er fjallað um atriði eins og samkeppnisstöðu innlendrar verslunar gagnvart netverslun, áhrif á fríverslunarsamning Íslands við Kína og hvernig tollskrá gagnvart þriðju ríkjum myndi breytast.“
Þá væri í skýrslunni fjallað um evruna og gjaldmiðilsmálin. „Þar er mikilvægt að forðast einfaldanir. Upptaka evru fylgir ekki sjálfkrafa daginn eftir aðild að Evrópusambandinu. Það þarf að horfa til Maastricht-skilyrðanna, stöðu Íslands gagnvart þeim og reynslu nýrra aðildarríkja af því hversu langan tíma ferlið getur tekið. Um leið er ljóst að evran er ekki töfralausn, frekar en nokkur annar gjaldmiðill. Hún hefur kosti, hún hefur galla og hún felur í sér bæði tækifæri og skuldbindingar,“ sagði Friðrik.
Umræðan sé vönduð, heiðarleg og byggi á staðreyndum
Formaður FA sagði að Evrópusambandið væri ekki einfalt fyrirbæri. „Það er hvorki alslæmt né algott. Þar eru kostir og gallar, rétt eins og í því fyrirkomulagi sem Ísland býr við í dag. Fyrir atvinnulífið skiptir mestu máli að umræðan sé vönduð, heiðarleg og byggð á staðreyndum. Við þurfum ekki meiri skotgrafahernað. Við þurfum ekki umræðu þar sem annar hópurinn sér ekkert jákvætt og hinn ekkert neikvætt. Við þurfum að geta rætt þetta stóra mál af yfirvegun, með virðingu fyrir ólíkum sjónarmiðum og með það að markmiði að fólk geti tekið upplýsta ákvörðun,“ sagði Friðrik.
„Ég vona að skýrslan sem hér er kynnt í dag verði framlag til slíkrar umræðu. Hún er ekki niðurstaða fyrir fólk. Hún er verkfæri fyrir fólk.“
