Morgunblaðið fjallar um erindi FA til Byggðastofnunar, vegna óskar Íslandspósts um að fá enn hærra framlag úr ríkissjóði en lög gera ráð fyrir. FA færir fyrir því rök í erindi sínu að hvorki Íslandspóstur né Byggðastofnun hafi farið að lögum, en Byggðastofnun fer með eftirlit póstþjónustu á Íslandi. Byggðastofnun ákvað fyrr á árinu að Íslandspóstur fengi tæpar 800 milljónir króna úr ríkissjóði vegna alþjónustubyrði á síðasta ári og hefur framlagið hækkað skarpt ár frá ári.
Í skýrslu stjórnar og forstjóra með ársreikningi Íslandspósts, sem opinberaður var í síðasta mánuði, kemur fram að Íslandspóstur hafi farið þess á leit við eftirlitsaðilann að fá viðbótarframlag á yfirstandandi ári vegna erlendra sendinga, sem Íslandspóstur kveður að séu fyrirtækinu mikil byrði.
„Samningur [r]íkisins við alþjóða póstsamfélagið kveður á um að félagið skuli dreifa öllum sendingum sem koma erlendis frá. Ekki fylgir þessum skyldum endurgreiðsla frá ríkinu en dreifing óskráðra bréfa sem koma erlendis frá [er] mikil byrði fyrir félagið. Óskaði félagið eftir því við eftirlitsaðilann að fá það bætt fyrir rekstrarárið 2026 en því erindi er ósvarað,“ segir í fyrrnefndri skýrslu.
Í erindi FA lýsir félagið furðu yfir því að Byggðastofnun hafi ekki svarað erindi Íslandspósts. „Svarið ætti að liggja í augum uppi og vera fljótafgreitt,“ segir í erindi FA. FA segir skýrt í póstlögum að Íslandspóstur geti ekki krafist fjárframlaga vegna taps á erlendum sendingum, en í lögunum er beinlínis kveðið á um að alþjónustuveitandi geti ekki farið þess á leit að honum verði með fjárframlögum tryggt endurgjald
fyrir þjónustu vegna erlendra póstsendinga.
Gjaldskráin á að taka mið af raunkostnaði
Í erindi FA er rifjað upp þegar gerð var breyting á þágildandi póstlögum árið 2019, með lögum nr. 23/2019, en þar var Íslandspósti heimilað að setja gjaldskrá fyrir erlendar póstsendingar, sem mætti raunkostnaði við sendingarnar. Skýrt hafi verið kveðið á um að íslensk póstlög gengju framar alþjóðaskuldbindingum á sviði póstmála og taka bæri mið af óbættum raunkostnaði við gjaldtöku
erlendra póstsendinga.
Bent er á að ef rétt sé að Íslandspóstur tapi háum fjárhæðum á dreifingu erlendra bréfa hafi fyrirtækið ekki farið að því ákvæði póstlaganna að gjaldskrár fyrir alþjónustu, þar á meðal gjaldskrár vegna erlendra póstsendinga, skuli taka mið af raunkostnaði við að veita þjónustuna að viðbættum hæfilegum hagnaði. Með öðrum orðum: Íslandspósti hafi borið lagaleg skylda til þess að haga verðlagningu erlendra sendinga þannig að hún dekkaði kostnað að viðbættum hæfilegum hagnaði.
Þannig ætti ekki að geta verið tap af þjónustunni og enn síður heimild fyrir því að Íslandspóstur sæktist eftir framlagi úr ríkissjóði til að dekka tapið. Þá hafi Byggðastofnun ekki heldur rækt eftirlitshlutverk sitt eins og lög gera ráð fyrir, sem felst m.a. í því að gaumgæfa það fyrir fram að gjaldskrá vegna erlendra póstsendinga taki mið af óbættum raunkostnaði.
Af hverju er magn og uppruni sendinganna leyndarmál?
Í erindi FA er jafnframt vísað til svara Þórhildar Ólafar Helgadóttur forstjóra Íslandspósts við spurningum Morgunblaðsins sem blaðið fjallaði um 4. apríl sl. Þar er bent á að forstjórinn segi
að óskráð bréf séu „bréf sem innihaldi gögn en ekki vörur“. Spurningu blaðsins um það hvers vegna Íslandspóstur leggi ekki sérstakt gjald á erlendar bréfasendingar, í samræmi við það sem lög um póstþjónustu heimila, hafi forstjórinn svarað á þá leið að „sendingargjald sé lagt á erlendar bréfasendingar sem innihalda vörur“.
FA segir það ekki eiga að fara á milli mála þegar rýnt er í póstlög og lögskýringar með þeim að vilji löggjafans hafi verið sá að ákvæðið um gjaldskrá tæki til allra erlendra póstsendinga, hvort sem þær eru bréf eða pakkar og hvort sem þær innihalda vörur eða „gögn“.
Einnig vakti það athygli félagsins að Þórhildur hafi neitað að svara spurningum blaðsins um hvaðan þær sendingar kæmu sem yllu hinni þungu byrði fyrir fyrirtækið. Sömuleiðis að hún hafi aukinheldur ekki viljað tilgreina hvert magn hinna erlendu sendinga væri sem orsökuðu hið mikla tap.
„Ekki verður hjá því komist að gera athugasemd við að slíkar upplýsingar þoli ekki dagsljósið. Þá skal það ítrekað að mikilvægt er að fjármunir skattgreiðenda séu ekki, með ólögmætum hætti, nýttir til að fjármagna sókn Íslandspósts á samkeppnismarkaði með undirverðlagningu og tilheyrandi taprekstri. Þar þjónar Byggðastofnun þýðingarmiklu hlutverki, enda er henni falið eftirlit með samkeppni á póstmarkaðnum,“ segir í erindinu.
Óskar FA eftir svörum frá Byggðastofnun um stöðu beiðnar Íslandspósts um frekari framlög, hvenær henni verði svarað og hvernig stofnunin hagi eftirliti sínu með gjaldskrá Íslandspósts um erlendar sendingar.
Kvörtun FA vegna ólögmætrar ríkisaðstoðar í forgang hjá ESA
Morgunblaðið greinir einnig frá því að FA hefur borist staðfesting Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) á því að kvörtun félagsins vegna ólögmæts stuðnings ríkisins við Íslandspóst hefur verið sett í forgang, með tilliti til almannahagsmuna, og er stefnt að því að taka ákvörðun í málinu innan tólf mánaða.
ESA var sent afrit af erindi FA til Byggðastofnunar.
